دين و زندگي

اسامی همکاران فلسفه ومنطق 1

اقای غلا مرضا فریدونی  رشته الهیات

اقای رشید کرمی   رشته الهیات

اقای جواد طا لبی  رشته ادبیات عرب

خانم منصوره سبحانی  رشته الهیات

برنامه ی عملیاتی سال 90-91 گر وه معارف

سال تحصیلی جد ید را به شما همکا ران و دانش اموزان عز یز تبر یک می گو یم سا ل تحصیلی 90-91

بار خدايا باز دل به ياد تو فغان مي كند. نمي دانم در جستجوي تو ديرينه كتاب كهن تاريخ را مطالعه كنم يا چشم بر صفحه آسمان بدوزم؟ دل را به ياد موهبتهاي تو آرام كنم يا به تعريف آفريده هايت؟ خدايا، گاه كه از همه نا آدميها خسته مي شوم ياد تو تحمل زيستن را برايم آسان مي سازد. خدايا عشق زيباست اما كدامين عشق پرشور تر از عشق به توست كه يادت قلبها را به اوج لذتها مي رساند و مرگ را زيباترين پديده ها مي سازد.

خدايا، شرم مرا از آن باز مي دارد كه از تو چيزي بخواهم چرا كه هر چيزي را قبل از آنكه بخواهم به من داده اي. اما خدايا سه چيز را از كسي كه آفريدي دريغ مدار كه تا زنده ام توان خواندن نماز ايستاده را داشته باشم، كه عشقت از دلم بيرون نرود و آن زمان كه مرا خواندي در راه تو باشم.

خدايا بر بنده ات ببخشاي از آنچه در آن نام تو نباشد و پناه بر تو از شر هواي نفس كه نيرويي بس عظيم است و ره يافتگان جز به لطف تو نرهيده اند. اي محبوب من، ما را پاك بگردان، پاك بميران و پاك محشور بگردان كه تو رب العرش العظيمي ...

مقدمه:

انسان وقتي چشم به جهان مي گشايد مي توان گفت كه هيچ تصوري از جهان ندارد  . در جريان زندگي ، از طريق حواس تدريجاً  تصاويري از جهان در ذهن او نقش مي بندد كه موجب پيدايش تصور وي از جهان مي گردد (جان لاك)؛چرا كه تصديق بدون تصور ممكن نيست اما اين عدم تصور از جهان در بدو تولد به اين معنا نيست كه انسان هر چيزي را هم كه از طريق تصورات حسي به دست مي آورد تصديق مي كند . اگر شناخت هاي به دست آمده از طريق حواس ( يا تجارب حسي ) به تصديق هاي منظم و سازمان يافته اي تبديل شوند ؛ به طوري كه براي همگان تكرار پذير و قابل درك باشند ، شناخت علمي خواهد بود . ادراكات پراكنده اي كه از واقعيت هاي محيط به دست مي آيند تا اندازه اي به شناسايي نمود هاي هستي تبديل مي شوند كه ساده ، سطحي و جزئي هستند و جنبه فردي نيرومندي دارند ؛ اگر اين ادراكات با روش معيني به دست آيند و عمق و وسعت و نظم پيدا كنند و به واقعيت نزديك شوند تبديل به علم مي شوند بنابراين علم مجموعه منظم و سازمان يافته از اطلاعات و معلومات درباره واقعيت هاي خارجيست كه با روش معين و سنجيده موسوم به روش علمي به دست مي آيند . چنين شناختي انسان را قادر به پيشبيني و تنظيم نقشه براي آينده مي كند و مداخله انسان در واقعيت هاي خارجي را ممكن مي سازد(دادبه) .

 اگر همه مسائل انسان را موضوعات مربوط به واقعيت هاي محسوس خارجي تشكيل مي داد ، انسان به راحتي مي توانست از طريق علم به حل آنها بپردازد اما علاقه به دانستن و كنجكاوي هاي انسان محدود به اين واقعيت هاي محسوس خارجي نسيت . مسائل و پديده هاي ديگري وجود دارند كه انسان را به انديشيدن و مشكل گشايي وا مي دارند. پرسش هايي كه در فلسفه مطرح مي شوند ، پرسش هايي هستند كه پاسخ آنها را نمي توان از طريق آزمايش و آزمايشگاه داد . مثلا ً پرسش هايي از قبيل : « آيا آب در  صد درجه حرارت مي جوشد ؟ » ، « آيا اكسيژن خاصيت اشتعال دارد ؟» ، «آيا آهن در رطوبت زنگ مي زند ؟ » و ... هرگز در فلسفه مطرح نمي شوند زيرا پاسخ آنها را نمي توان از راه انديشيدن پيدا كرد بلكه بايد به آزمايش پرداخت ولي همين كه پرسيديم : « چرا آب به وجود آمد ؟ » ، «آيا خدا آب را آفريد ؟» ، «چه كار كنيم مردم از نيروي انساني خود به نفع جامعه بشري استفاده كنند ؟ » ،« چه بايد كرد كه  دانشمندان دانش خود را در راه آسايش انسان به كار اندازند ؟» ، « آيا اخلاق اجتماعي زاده دين است ؟ » ، « آيا اخلاق اجتماعي مي تواند جانشين دين و مذهب شود ؟ » و ...  سوال هاي فلسفي طرح كرده ايم زيرا همگي مستلزم انديشيدن و تحقيق نظري هستند . ما مي توانيم دو نوع پرسش مطرح كنيم ؛ يكي آنكه جوابش را بايد از آزمايش و تجربه گرفت ، ديگر آنكه پيدا كردن پاسخ مستلزم انديشيدن وتأمل است . ولي در هر دو پرسش ، تنها پرسيدن هدف نيست ، بلكه مي خواهيم پاسخ مطلوب يا راه حلي پيدا كنيم.براي پاسخ گويي به  سوالاتي نظير آنچه در بالا مطرح كرديم، فرد به تحليل و تبيين انتقادي تمام معلومات خود به صورت مرتبط با هم يا به صورت يك كل مي پردازد و به نتايجي مي رسد كه جهان بيني يا فلسفه زندگي را تشكيل مي دهد ؛يعني انسان در اين حالت به بينش كلي درباره خود و جهان و رابطه آنها با هم مي رسد كه تمام شناخت هاي وي را شامل مي شود .

به نام آن كه جان را فكرت آموخت

چراغ دل به نور جان برافروخت

ز فضلش هر دو عالم گشت روشن

ز فيضش خاك آدم گشت گلشن

فلسفه حوزه‌اي از دانش بشري است كه به پرسش و پاسخ درباره مسائل بسيار كلي و جايگاه انسان در آن مي‌پردازد؛ مثلاً اين كه آيا جهان و تركيب و فرآيندهاي آن به طور كامل مادي است؟ آيا به وجود آمدن يا به وجود آوردن جهان داراي هدف است؟ آيا ما مي‌توانيم پاسخ قطعي بعضي چيزها را بيابيم؟ آيا ما آزاد هستيم؟ آيا ارزشهاي مطلقي وجود دارند؟ تفاوت اصلي فلسفه يا علم در اين است كه پاسخهاي فلسفي را نمي‌توان با تجربه يا آزمايش تاييد كرد.

از جهتي مي‌توان براي فلسفه دو معني در نظر گرفت، در معني نخست مراد از فلسفه عبارت است از تامل و تحقيق عقلاني و پيشين در باب موضوعات خاص مي‌باشد. موضوعاتي از قبيل خدا، شناخت، هستي، اخلاق، انسان، ذهن، جامعه و ... در اين معني از فلسفه، فلسفه به عنوان دانشي با موضوع خاص مي‌باشد كه فراتر از آن نمي‌رود. براي مثال فلسفه در نزد ابن سينا و يا ملاصدرا يعني علم به وجود و اوصاف آن، يا نزد كانت فلسفه يعني تامل عقلاني در باب شناخت و معرفت انسان و يا فلسفه نزد ويتگنشتاين يعني تحقيق و تامل در باب زبان و ... در چنين تلقي‌اي از فلسفه، فلسفه در معنايي محدود به كار مي‌رود و در محدوده خاصي محدود جهان، شناخت، زبان، انسان و در اين معنا، فلسفه معناي عامي ‌مي‌يابد و حوزه وسيعي را شامل مي‌گردد به گونه‌اي كه شامل تمام حوزه‌هاي محدودي كه هر فيلسوف براي خود در نظر گرفته است، مي‌گردد. حال آنچه از فلسفه در عنوان "تاريخ فلسفه" مراد است، همانا معني دوم از معاني سابق مي‌باشد چرا كه آنچه با عنوان تاريخ فلسفه مورد بررسي واقع شده و مي‌شود طيف گسترده‌اي از مباحث فلسفي اعم از هستي، خدا، جهان، انسان، اخلاق، معرفت و ... را شامل مي‌گردد.

تحقيق در معني فلسفه مستلزم تحقيق در معني تاريخ فلسفه است.

شبی به مسجد كوفه رفته بودم،دیدم آقایم حضرت ولی عصر (ع) مشغول عبادت است ایستادم و سلام كردم. جوابم را مرحمت فرمودند و دستور دادند پیش بروم. من كمی جلو رفتم ولی ادب كردم و جلو تر نرفتم. فرمودند: جلوتر بیا،...

حضرت امام خمینی (ره):

«همان طوری كه رسول اكرم(ص) به حسب واقع حاكم بر جمیع موجودات است، حضرت مهدی همان طور حاكم بر جمیع موجودات است، آن خاتم رسل است و این خاتم ولایت...»1.

«ببینید كه تحت مراقبت هستید، نامه اعمال ما می رود پیش امام زمان ـ سلام الله علیه ـ هفته‎ای دو دفعه (به حسب روایت ) نكند كه خدای نخواسته از من و شما و سایر دوستان امام زمان ـ سلام الله علیه ـ یك وقت چیزی صادر بشود كه موجب افسردگی امام زمان ـ سلام الله‎علیه ـ باشد.»[2]

«رهبر همه شما و همه ما وجود مبارك بقیه الله است و باید ماها و شماها طوری رفتار كنیم كه رضایت آن بزرگوار را كه رضایت خداست بدست آوریم.»[3]

«خداوند... ما را موفّق كند كه به لقای جمال مبارك امام زمان ـ سلام الله علیه ـ موفق بشویم.»[ 4]

«بحمدالله این كشور الآن در تحت عنایت حق تعالی و در تحت حمایت ولی عصرسلام الله علیه به مقامی رسیده كه می تواند راه خودش را طی كند.»[ 5]

حضرت آیت الله العظمی بهجت(حفظه الله): «كجا رفتند كسانی كه با صاحب الزمان ارتباط داشتند؟ ما خود را بیچاره كرده‎ایم كه قطع ارتباط نموده‎ایم و گویا هیچ نداریم. آیا آن ها از ما فقیرتر بودند؟ اگر بفرمائید به آن حضرت دسترسی نداریم؟ جواب شما این است كه چرا به انجام واجبات و ترك محرّمات ملتزم نیستید، و او به همین از ما راضی است زیرا «أورع النّاس مَن تورَّعَ عن المحرّمات»پرهیزگارترین مردم كسی است كه از كارهای حرام بپرهیزد. ترك واجبات و ارتكاب محرّمات، حجاب و نقاب دیدار ما از آن حضرت است.»[ 6]

قرآن کریم وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الأَْرْضِ؛(سوره اعراف، آیه ۹۶٫)

اگر اهل شهرها و آبادى ‏ها ایمان آورده و تقوا پیشه مى‏کردند قطعا برکات آسمان و زمین را برایشان مى‏ گشودیم.

« ۱ » پیامبر ص : قالَ اللّه‏ عَزَّوَجَلَّ… اِذا قالَ الْعَبْدُ: «بِسمِ اللّه‏ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ» قالَ اللّه‏ُ ـ جَلَّ جَلالُهُ ـ : بَدَاَ عَبْدى بِاسمى،وَ حَقٌّ عَلَىَّ اَنْ اُتـَمِّمَ لَهُ اُمورَهُ و اُبارِکَ لَهُ فى اَحْوالِهِ؛(عیون اخبار الرضا،ج ۲، ص ۲۶۹،ح ۵۹ . )

خداوند فرمود: «… هرگاه بنده بگوید: بسم اللّه‏ الرحمن الرحیم، خداى متعال مى‏گوید: بنده من با نام من آغاز کرد. بر من است که کارهایش را به انجام رسانم و او را در همه حال، برکت دهم».

« ۲ » پیامبر ص : اَحِبُّو الْمَعْروفَ وَ اَهْلَهُ فَوَالَّذى نَفْسى بِیَدِهِ اِنَّ الْبَرَکَةَ وَ الْعافیَةَ مَعَهُما؛(کنز العمّال،ح ۱۵۹۷۴٫ )

نیکى و نیکوکاران را دوست بدارید. سوگند به آن که جانم به دست اوست، برکت و تندرستى، با نیکى و نیکوکاران است.

« ۳ » پیامبر ص: اِذا دَخَلَ اَحَدُکُمْ بَیْتَهُ فَلْیُسَلِّمْ، فَاِنَّهُ یُنْزِلُهُ الْبَرَکَةَ وَ تُؤنِسُهُ الْمَلائِکَةُ؛(علل الشرایع، ج ۲، ص ۵۸۳، ح ۲۳٫ )

هرگاه یکى از شما به خانه خود وارد مى‏شود، سلام کند، چرا که سلام برکت مى‏آورد و فرشتگان با سلام دهنده انس مى‏گیرند.

« ۴ » پیامبر ص :باکِروا طَـلَبَ الرِّزْقِ وَ الْحَوائِجِ فَاِنَّ الغُدُوَّ بَرَکَةٌ وَ نَجاحٌ؛(المعجم الاوسط،ج ۷،ص ۱۹۴،ح ۷۲۵۰٫ )

در پى روزى و نیازها، سحر خیز باشید؛ چرا که حرکت در آغاز روز، [مایه] برکت و پیروزى است.

« ۵ » پیامبر ص : اِنَّ لِکُلِّ امْرِىٍ‏ء رِزْقا هُوَ یَاْتیهِ لا مَحالَةَ فَمَنْ رَضىَ بِهِ بورِکَ لَهُ فیهِ وَ وَسِعَهُ وَ مَنْ لَمْ یَرْضَ بِهِ لَمْ یُبارَکَ لَهُ فیهِ وَ لَمْ یَسَعْهُ اِنَّ الرِّزْقَ لَیَطْلُبُ الرَّجُلَ کَما یَطْلُبُهُ اَجَلُهُ؛(اعلام الدین، ص ۳۴۲٫ )

هر کس روزى‏اى دارد که حتما به او خواهد رسید. پس هر کس به آن راضى شود، برایش پُر برکت خواهد شد و او را بس خواهد بود و هر کس به آن راضى نباشد، نه برکت خواهد یافت و نه او را بس خواهد بود. روزى در پى انسان است، آن‏گونه که اجلش در پى اوست.

« ۶ » پیامبر ص : اَلصَّلاةُ مِنْ شَرائِعِ الدّینِ وَ فیها مَرضاةُ الرَّبِّ عَزَّوَجَلَّ وَ هِىَ مِنْهاجُ الاَْنْبیاءِ وَ لِلْمُصَلّى حُبُّ الْمَلائِکَةِ وَ هُدىً و ایمانٌ وَ نورُ الْمَعْرفَةِ وَ بَرَکَةٌ فِى الرِّزْقِ؛(خصال، ص ۵۲۲، ح ۱۱٫ )

نماز، از آیین‏هاى دین است و رضاى پروردگار، در آن است. و آن راه پیامبران است. براى نمازگزار، محبت فرشتگان، هدایت، ایمان، نور معرفت و برکت در روزى است.

« ۷ » پیامبر ص : کُلوا جَمیعا وَ لا تَفَرَّقوا فَاِنَّ الْبَرَکَةَ مَعَ الْجَماعَةِ؛(بحارالأنوار، ج ۶۶، ص ۳۴۹٫ )

با هم غذا بخورید و پراکنده نباشید، که برکت با جماعت است.

« ۸ » پیامبر ص : اِذا وُضِعَتِ الْمائِدَةُ حَفَّتها اَرْبَعَةُ آلاْفِ مَلَکٍ، فَاِذا قالَ الْعَبْدُ: بِسمِ اللّه‏ِ قالَتِ الْمَلائِکَةُ: بارَکَ اللّه‏ُ عَلَیْکُم فى طَعامِکُم ثُمَّ یَقولونَ لِلشَّیْطانِ اُخْرُجْ یا فاسِقُ،لا سُلطانَ لَکَ عَلَیْهِمْ؛(کافى،ج ۶،ص ۲۹۲، ح ۱)

هرگاه سفره پهن مى‏شود، چهار هزار فرشته در اطراف آن گرد مى‏آیند. چون بنده بگوید: «بسم اللّه‏» فرشتگان مى‏گویند: «خداوند، به غذایتان برکت دهد!» سپس به شیطان مى‏گویند: «اى فاسق! بیرون شو. تو بر آنان، راه تسلّط ندارى».

« ۹ » پیامبر ص : اَعْظَمُ النِّساءِ بَرَکَةً اَیْسَرُهُنَّ صَداقا ؛(السنن الکبرى، ج ۷، ص ۲۳۵٫ )

با برکت ‏ترین زنان، کم مهریّه ‏ترین آنان است.

« ۱۰ » پیامبر ص: رَحِمَ اللّه‏ُ اَبَا الْبَناتِ، اَلْبَناتُ مُبارَکاتٌ مُحَبِّباتٌ وَ الْبَنونَ مُبَشِّراتٌ وَ هُنَّ الْباقیاتُ الصّالِحاتُ؛(مستدرک الوسائل، ج ۱۵، ص ۱۱۵، ح ۱۷۷۰۰٫)

رحمت خدا بر پدرى که داراى دخترانى است! دختران، با برکت و دوست داشتنى‏اند و پسران، مژده آورند. دختران باقیات الصالحات (بازماندگان شایسته)اند.

علامه طباطبایی و ماه رمضان

یکی از فضلا  می‏گفت: به مرحوم آیت الله شهید مطهری عرض کردم که شما فوق‏العاده از علامه طباطبایی تجلیل می‏کنید. تعبیر «روحی فداه» را درباره ایشان به کار می‏برید، این همه تجلیل به خاطر چیست؟ ایشان فرمود: من فیلسوف و عارف، بسیار دیده‏ام و احترام مخصوص من به ایشان، نه به خاطر این است که او یک فیلسوف است، بلکه به این جهت است که او عاشق و دل‏باخته اهل بیت علیهم‏السلام است. علامه طباطبایی قدس‏سره در ماه رمضان، روزه خود را با بوسه بر ضریح مقدس حضرت معصومه علیهاالسلام افطار می‏کرد. ابتدا پیاده به حرم مطهر مشرّف می‏شد و ضریح مقدس را می‏بوسید. سپس به خانه می‏رفت و غذا می‏خورد. این ویژگی اوست که مرا به شدت شیفته ایشان کرده است.همچنین آمده است علامه طباطبایی در مراتب عرفان و سیر و سلوک معنوی، مراحلی را پیموده بود. اهل ذکر و دعا و مناجات بود. در طول راه که او را می‏دیدند، همواره ذکر خداوند سبحان را به لب داشت.در جلسه‏های بحث و درس که شرکت می‏کرد، وقتی جلسه به سکوت می‏کشید، لب‏های استاد به ذکر خدا حرکت می‏کرد. به نافله‏ها مقید بود. حتی گاهی دیده می‏شد که در طول راه مشغول خواندن نمازهای نافله است. شب‏های ماه رمضان تا صبح بیدار بود و مقداری مطالعه می‏کرد و بقیه را به دعا و قرائت قرآن و نماز و ذکر می‏گذراند.

احوال سید مهدی قزوینی در ماه رمضان

در حالت‏های روحی عالم بزرگوار، سیدمهدی قزوینی آمده که رسمش این بود که نماز مغرب را در مسجد می‏خواند و مردم نیز اجتماع می‏کردند و بعد از آن نافله‏های آن را به‏جا می‏آورد. سپس به خانه می‏آمد و افطار می‏کرد. باز به مسجد برمی‏گشت و نماز عشا را با مردم می‏خواند. آن‏گاه نافله آن را نیز می‏خواند و بعد با جمعیت زیادی به خانه برمی‏گشت. پس از مدتی که آرام می‏شدند، یکی از قاریان شروع به قرائت قرآن می‏کرد و با آهنگی بلند و دل‏نواز، آیه‏هایی از کتاب خدا را می‏خواند؛ آیه‏هایی که در «تحذیر» و «ترغیب» و موعظه بود. لحن صدای قاری به گونه‏ای بود که سنگ گران را ذوب و قلب‏های سخت را نرم می‏کرد. آن‏گاه دیگری می‏آمد و از مصایب حضرت ابی عبدالله‏الحسین علیه‏السلام می‏گفت. بعد از آن، یکی از بزرگان صالح دعاهای ماه مبارک رمضان را می‏خواند و دیگران نیز به پیروی از او می‏خواندند تا موقع صرف سحری می‏شد که پراکنده می‏شدند و هرکدام به خانه و جایگاه خود می‏رفتند.

ادراک شب قدر

آورده‏اند که محمدابراهیم کلباسی که از معاصران میرزای قمی و سید شفتی و از شاگردان بحرالعلوم است، شب قدر را با عبادت کامل درک کرد؛ زیرا به مدت یک سال شب تا صبح عبادت کرد و شب قدر نیز از شب‏های سال بیرون نیست.

روزه در سیره آیت الله بروجردی

سالی که آیت‏الله بروجردی از دنیا رفت، پیش از ماه رمضان، پزشک ایشان سفارش کرد که ماه رمضان امسال روزه نگیرد. ایشان فرمود: «من از آن وقتی که خودم را شناخته‏ام، حتی یک روز هم روزه‏ام را نخورده‏ام و نمی‏خورم؛ چون نه مریض شده‏ام و نه مسافرت رفته‏ام».

زمانی که حضرت آیت‏الله بروجردی در بروجرد بود، نذر کرد که اگر خشم خود را کنترل نکند و به مردم تندی کند، یک سال پشت سر هم روزه بگیرد.روزی هنگام مباحثه علمی با یکی از شاگردان خود بر اثر اینکه شاگردش سخنانی ناشایست می‏گفت، تاب نیاورد و به او تندی کرد و نذرش شکسته شد. بعد یک سال پشت سر هم روزه گرفت تا نذرش را ادا کند. روایت‏کننده این حکایت می‏گوید: در اینجا به یاد سخن امام سجاد علیه‏السلام افتادم که در مقام دعا به خدا عرض می‏کند:

وَ لا تَرْفَعْنی فی النّاسِ دَرَجَةً اِلاّ وَقَدْ حَطَّطْنی عِند نَفْسی مِثلَها.

خدایا مقام مرا در میان مردم بالا مبر، مگر اینکه به همان اندازه مقامم را نزد خودم پایین بیاوری.

لذت معنوی کم خوری

مرحوم فاضل تونی از عالمان بزرگ شیعه، می‏گوید:سالی در مشهد مقدس مشغول تحصیل بودم. در ماه مبارک رمضان آن سال فقط سه سحر با نان و ماست به سر بردم و بقیه را بر اثر تنگ‏دستی با نان و پیاز گذراندم، ولی صفای باطن و لذت معنوی و روحی را در همان سال یافتم